Yazılar

Ada Nedir

Ada Nedir

Ada, dört tarafı sularla çevrili bir kara parçasına verilen addır. Yarım ada ise üç tarafı sularla çevrilidir, bir kenarından kıtaya bağlantısı olan kara parçasıdır. Yeryüzündeki adaların bütünü on milyon kilometrekarelik bir yer kaplar. adalar, tek tek olabileceği gibi, gruplar halinde de olabilir. Bu şekildeki adalara takım adalar adı verilir.Adalar, oluşumlarına göre volkanik adalar, kıtadan ayrılan adalar, mercan adaları, alüvyal adalar, diye sınıflandırılabilir. Örnek olarak, Hawaii adası bir volkanik adadır.

Kıtasal Adalar

Kıtasal adalar, komşu kıta kütlelerinin bir uzantısıdırlar. Tektonik hareketler, kara kütlesinin yer değişmesi sonucu Komşu kıtadan ayrılarak ya da denizin ya da karanın yer bilim zamanlarındaki alçalması ya da yükselmesiyle oluşurlar.
Adriyatik Denizi’nde küçük bir ada

Örneğin Madagaskar adası; birinci zamanda “Avustralya-Hint-Madagaskar” kıtasının bir parçasıdır; kara kütlesinin yer değiştirmesi sonucu oluşmuştur.

Denizin ya da karanın alçalması ya da yükselmesiyle oluşan karasal adalara Grönland, Büyük Britanya ve New Foundland örnek verilebilir. Bunlarda, ada ve komşu kıta, birbirlerinden oldukça sığ bir deniz kesimiyle ayrılmışlardır. Tortul birikintilerin göl, ırmak ve denizlerde kıta sahanlığı boyunca oluşturduğu deltalar da karasal adalar sınıfındadır.

okyanus Adaları

Okyanus adaları, tektonik hareketlere da yalı volkanik kökenlidirler. Volkanik adalar, püskürmeyle biriken maddelerin okyanus yüzeyinde yükselmesiyle oluşurlar. Tipik örneği . Polinezya, Melanezya ve Mikronezya takım adalarının çoğu yüzeyden az çok uzak bir Denizaltı tabanının üzerindeki volkanik akıntıların sonucudur. Yeni Zelanda, Yeni Gine ve Melanezya’nın bazı adaları dağlık yüzey şekillerini ve bugünkü biçimlerini toprak hareketleri sonucunda almıştır. Kıvrılmalar ve kırılmalar genellikle çok yenidir ve bu adalarda sık sık deprem olur.
Bir küçük Fiji adası.

Ayrıca aşınan ve çöken yanardağ konilerinin çevresinde mercanlar tarafından oluşturulan sığ kayalıklara da mercan adaları (Atol) denmektedir. Örneğin, Avustralya’nın kuzeydoğusundaki Büyük Set Resifi. Fakat, Yeni Zelanda’da Avustralya’nın güneyinde ve bazı takım adalarda mercan kayalıkları yoktur. Örneğin, Markiz Adaları. Üstelik denizaltı sığlıkları bazı mercan oluşumlarına taban yerine geçmiş ve bazı takımadalar tamamıyla atollerden oluşmuştur. Örneğin, Tuamotu, Gilbert vb.
Büyük Okyanus’taki bir mercan adası

Mercan Adasının Oluşumu

Volkanik kökenli adalar, uzun, dar ve genellikle kıvrılan sıralar biçimi aldıklarında “ada yayı” diye adlandırılırlar. Ada yayları yer kabuğunun tektonik dilimlerinin birbirine yaklaştığı yerde oluşurlar. Bir dilim diğerinin altına kayar; kayan bölge, ada yayına paralel bir bir derin deniz kırığı biçiminde belirir; alta kayan d ilim, eriyip, magmayı oluşturur; magma da, Yayın yanardağları arasından yeniden yukarı fışkırır. yay ile kırık arasında kalan bölgede, kayan dilimin parçacıkları ve yayda oluşan aşınma, denizde tortulların birikmesine yol açar. Birçok yay, kayan dilimin bulunduğu bölgeye doğru kabararak kıvrılır. Böylece ada oluşur.[1] Tipik örnekleri: Aleut adaları, ve Kuril adalarıdır. Ama Tonga, Kermadec ve Mariana adaları ise bu oluşumdan farklı olarak iki dilim arasında yer almaktadırlar. Çeşitli birikme aşınma süreçleri sonunda bazı ada yayları kıta kütlesi içerisinde kalabilir. Güney Amerika Andları ve Kuzey Amerika’nın batısındaki Cascade dağları tipik örneğidir.

Türkiye’deki Yüzen Adalar

Sol Han ilçesi Hanzarşah Köyü Aksakal Gölü ortasında, hareket eden üç ada vardır. Adalar göl içinde bağımsızdır. Üstüne binildiği zaman sal gibi her tarafa ağır ağır hareket etmektedir. Adanın üzerinde 4-5 tane bodur ve dış budak ağacı mevcuttur. Çevredeki bitkiler gölün mevcut suyu ile beslenmektedir. Ada üzerinde bulunan ot kökleri sarılıcı olması nedeniyle toprak tamamen bitki kökleri ile kaynamış ve yapışmış durumdadır. Ayrıca Göl’ün ortasında bulunan adanın yapısı incelendiğinde çayır, ayrık ot ve suda yetişen çeşitli bitkilerin ada üzerinde mevcut olduğu görülmektedir.

erzurum – Olur İlçesi Ormanağazı Köyü Sülük Gölü’nde bir tane yüzen ada bulunmaktadır. adıyaman – Çat baraj Gölü’nde sular kabarınca yüzenadalar ortaya çıkmaktadır. kayseri – Sultansazlığı’ndaki gölcüklerde yüzen sazadaları ortaya oluşmuştur. Denizli – Işııklı Gölü’nün değişik kesimlerinde “hopa” denilen adalar. İçel – Gülnar İlçesi Demirözü Köyü Adalıgöl’e ismini veren ada. Afyon – Eber Gölü’ndeki, konya – Akşehir Gölü’ndeki birer ada bilinen yüzen adalardır. Erzincan’a bağlı Ahmetli Köyü’nün güneydoğusunda, Ahmetiye Gölündeki , Ahmediye yüzen adasının boyu 48 metre, eni ise 1.5 metre ile 5 metre arasında değişmekte, kalınlığı 30 ile 60 santimetre arasındadır. Yüzenadanın yüzülçömü yaklaşık 105 metrekaredir. Ada tamamen bitkisel kökenli organik artıkların uygun şartlarda birikmesiyle oluşmuştur. Ayrıca Kızılırmak Kanyonu üzerinde de yüzen adalar vardır.

2 yorum

  1. JUnior

    tesekkürler çok isime yaradı adayı-yarımadayı fln arıodum ada yazdım bu site çıktı yönetimede sizede teşekkürler

  2. ebru

    benim işime yaradı artık ödevimi bu siteden yaparım
    teşekkürleradı üstünde yeni bilgilir elde etim

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir