Yazılar

Anadolu Beylikleri

Anadolu Beylikleri

Anadolu Beylikleri? Anadolu Beylikleri Hakkında? Anadolu Beylikleri Hakkında Bilgi?

Anadolu Beylikleri, Malazgirt Zaferinden sonra, anadoluda kurulan Türk beyliklerinin genel adı. Bu beylikler, tarihi kaynaklarda Tavaif-i Müluk ismiyle geçmektedir. Malazgirt Zaferinden sonra, birçok akıncı beyi, anadoluyu Türk toprakları haline getirmek için seferler düzenledi. Bu beyler elde ettikleri bölgelerde,

ilk Türk beyliklerini kurdular. Üsküdara kadar Anadolu topraklarının büyük bir kısmı bu beyliklerin eline geçti. Beyler, Selçuklu sultanını hükümdar tanımakla beraber iç işlerinde tam bağımsız bir haldeydiler. Bunlar bitlis ve Erzende Dilmaçoğulları 1085-1394, Ahlatta Ermenşahlar 1100-1207, Diyarbekirde inaloğulları 1098-1183, erzincan, Kemah ve Divriğide Mengücükler 1072-1277 erzurumda Saltuklular 1072-1202 dan ibaretti. Bu beyleri bir düzene sokmak için çalışan Büyük Selçuklu devleti sultanları başarılı olamadılar. Bununla birlikte beyliklerin ekserisi sonraları Türkiye

Selçuklularının hakimiyetine girdiler. Alaeddin Keykubadın saltanatının sonlarına doğru merkez ile uçlar arasında münasebetler gevşemeye başladı. 1220 den sonra Moğol istilasının Ortadoğu üzerinde yoğunlaşması, Bizans sınırında büyük değişikliklere sebep oldu

Moğol akınlarına karşı koyamayan Türkmen aşiretlerinin, Selçuklu topraklarına yönelmeleri üzerine, Selçuklu sultanı bunları Bizans sınırına yerleştirdi. ikinci Gıyaseddin Keyhüsrevin Kösedağ Savaşında yenilmesinden sonra, merkezi idare iyice zayıfladı. Son Selçuklu veziri Muinüddin Pervanenin ölümüyle, düzenli devlet idaresi de ortadan kalktı. anadoluda, idareyi ele geçiren Moğol valilerinin zulümleri ve koydukları ağır vergiler, halkı huzursuz etti. Neticede Selçuklu devletinin hiç bir fonksiyonunun kalmaması halkı kuvvetli bir beyler etrafında toplanmaya teşvik etti.

Nitekim gaziler ve onlara katılan çeşitli aşiretlerle bazı Türkmen beyleri, karışıklık devresi içinde hakimiyet kurarak birer hanedan haline geldiler. aydın, karesi, Menteşe, Saru Han, Germiyan, Çoban ve Osmanoğulları bu şekilde kurulan beyliklerden bazılarıdır. eşref, Sahib Ata, inanç, Hamid ve candaroğulları gibi diğer beylikler ise Selçuklu veya ilhanlılar tarafından mükafat olarak malikhane tarzında verilen arazilerde, bazı komutanların, istiklallerini ilan etmeleriyle ortaya çıktılar.

Beylikler kuruluşlarından hemen sonra buhranlı bir devreye girdiler. Bunun sebebi ise, ilhanlıların, anadolu, valileri ile baskılarını arttırmaları idi. Emir Çobanoğlu Timurtaş, Ebu Said Bahadır han tarafından affedilip anadoluya, ikinci defa vali olunca, beylikler bağlılıklarını belirtmek için ilhanlılar

adına akçe bastırdılar. Daha önce affedilen Emir Timurtaş, 1324 te babası gibi öldürülmekten korktuğundan Memluklülere sığındı. Vali olarak Büyük Şeyh Hasan tayin edildi ise de kendisi gelmeyip, yerine Alaeddin Eretnayı vekil olarak gönderdi. Ebu Said Bahadır Hanın ölümü ile çıkan kargaşalıktan faydalanan Eretna, 1343 te Timur taşın oğlu Şeyh Hasanı yenince, hükümdarlığını ilan etti ve bir beylik haline geldi. Bu hadiseler neticesinde Anadoluda ilhanlı hakimiyeti tamamen çöktü.

ilhanlı baskısının, Anadolu beyliklerinin üzerinden kalkması üzerine beyler rahat bir nefes aldılar. Anadolu şehirlerinde imar hareketlerini hızlandırdılar. Diğer taraftan, sınır boylarında olan

Osmanoğulları, Aydınoğulları, Saruhanoğulları, Menteşeoğulları ve Karesioğulları, Bizans topraklarına yaptıkları seferleri sıklaştırdılar. Osmanoğullarının, akınlarda büyük başarılar elde etmesi, Anadoludaki diğer beylikleri rahatsız etti ve onları bu beyliğin büyümesine engel olmaya sevk etti.

Yıldırım Bayezid han, başarılı muharebeler neticesinde Germiyan, Hamid, Menteşe, Aydın, Saru Han ve Candaroğulları beyliklerini Osmanlı topraklarına kattı. Bu sırada Timur Hanın Ortadoğuya doğru hareketi, toprakları kaybolan beylerin ona sığınmasına yol açtı. Yıldırım Bayezidin ankara muharebesinde mağlub olmasıyla bazı beylikler yeniden kuruldu. ikinci Murad Han zamanında Anadolu beyliklerinin çoğu Osmanlı topraklarına katıldı. Fatih Sultan Mehmed Han ise Anadoluda birliği tekrar tesis etti. Fatih, 1461 senesinde trabzon seferi ile Candaroğulları Beyliğini ortadan

kaldırdı. karaman beyliğinin topraklarının ekseriyetini Osmanlı hakimiyeti altına aldı. Bu fetihlerden sonra, Karaman beyinin oğulları ile kastamonu sancakbeyi olarak bırakılan Candaroğlu kızıl Ahmed Bey, Uzun Hasandan yardım istediler. Ancak beyliklerinin başına geçmeye muvaffak olamadılar. ishak, Pir Ahmed, kasım Beylerin mağlub edilmeleriyle de 1471 de Karaman Beyliğinin bütün toprakları Osmanlı devletine katılmış oldu.

Dulkadiroğulları ve Ramazanoğulları, Osmanlı-Memluk rekabetinden faydalanarak, mevcudiyetlerini bir süre daha korudular. Ancak, Yavuz Sultan Selim Hanın Mısır seferi sırasında Osmanlı hakimiyetini kabul ettiler. Böylece Anadoluda Osmanlı Devletinin mutlak hakimiyeti kurulmuş ve Tevaif-i Müluk adıyla anılan beylikler devri sona ermiş oldu.

Beylikler devrinin en önemli özelliği, kültür faaliyetlerinde ortaya çıkmış ve her beylik kendi merkezini bu açıdan zenginleştirmeye çalışmıştır. Eski Anadolu türkçesi dil yadigarları bu faaliyetlerin neticesinde ortaya konmuş ve çok sayıda eser yazılmıştır. Bazı beyler, kültür faaliyetlerini teşvik ederken, bir Kısım beyler de bizzat eserler vermişlerdir.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir