Yazılar

Bilemece Nedir

bilemece Nedir

Maddi olsun manevi olsun, varlıkların belirli özellikleri söylenerek soru haline getirilmiş, çoklukla manzum olan, eğlence yönü ağır basan anonim edebi mahsuller. Bilmeceler daha çok şifahi sözlü edebiyatı ilgilendirir. Bu münasebetle kışın uzun geceler inde bir nevi zihin ve hafıza yoklama, zekanın işlemesi, eğlenceye yönelik olması bakımından ruhi tatmin ve boş

zamanın değerlendirilmesini hedef alır. kış gecelerinde toplanan aile fertleri, iki taraf halinde eğlence ve oyun kabilinden olmak üzere birbirlerine varlıklar ve mefhumlar hakkında sorular sorarlar. Muhatabın, yani soru sorulan tarafın, sayıları özelliklerine göre, belirtilip sorulan varlığı bilmesi gerekir

Bilmekte zorlandığı takdirde, belirli ip uçları arar ve bilmeceyi soran tarafa Yenir mi, içilir mi, acı mı, tatlı mı, canlı mı, cansız mı, bu odanın içinde var mı gibi sorular sorar. Bilmecenin cevabı yine bilinmezse, istenilene razı demektir. Bu durumda soran taraf büyük şehirler ister. Mesela gel istanbul

gel, der veya Kerkük, Musul, Bağdat, konya, buhar a, Taşkent, Kaşgar, izmir, Tebriz, ankara, Bakü gibi şehirler yanında başka şehirlerden de birini ister. Neticede her iki taraf da şehir kazanmaya çalışırlar. Bu durum gece yarılarına kadar sürer gider. Böylece varlıklar zihni yönden zeka ve akılbakımından ele alınırken, büyük – küçük hep birden bilgi yarışması içinde vakit geçirip, zamanı değerlendirirler. Gerçekte bilmecelerin terbiye, öğretim ve eğitim ile eğlence bakımından küçümsenmeyecek değerleri vardır

Bilmeceler bazan birden fazla cevabı gerektirir. Bilmeceler, Divan Edebiyatı da denilen Eski Türk Edebiyatında lugaz ve muamma adları ile iki kısma ayrılırlar. Lugaz herhangi bir nesneyi zihnen bulmak ve bilmek demektir

Muamma ise bir kimsenin adına remz ve ima ile delalet edilen şiirdir. Muamma halk edebiyatımızda gezici aşıkların çaldıkları saz veya curalarla söyleyerek misafir oldukları yerin kahve duvarlarına astıkları bilmecelerdir. Divan edebiyatında muamma mutlaka şahıs ismine delalet etmesine rağmen, aşık edebiyatında, sahasını daha da genişletmiştir ve her şeye ait olmuştur.

Bilmecelerin öğretici yönden dini, fikri olanları da vardır. Bu hususta Elgaz-ı Fıkhiyye adında bilmecelerin, toplandığı kitaplar bile ortaya konmuştur.

Bilmecelerin bütün Türk illerinde mühim bir yeri vardır. Belki mizaha kaçan yönü ile hayatı hafifletmek, yorgunlukları üstten atmak bakımından Türk milletinin tabiatına uygun bir edebi türdür. Bu bakımdan Türk uluslarında ayrı ayrı isimlerle anılırlar. Azeri Türklüğü tapzug veya tapmaca Kırgız, Kazak ve Karakalpaklar cumbuk, kazan Türklüğü tabışmak veya cumak Başkırtlar ise yumak kelimelerini bilmece manasında kullanırlar

Günümüzde bunun yanında gazetelerde eş manalı kelimelerin aranıp bulunması gayesi ile gazete ve dergilerde de bilmece, bulmaca, adında zeka oyunlarına rastlanmaktadır.

Kalenin ardı bedendir beden
yeşil b astım al çıktı
Nedendir neden
Kına

fındık kadar hamur yoğurdum
On yar sevdim doyurdum
Kına

Dam ardında teke bağlı
Boynuzları köke bağlı
Kabak

ilim ilim ilmeli
ilim kadın düğmeli
Bunu bilen bilmeli
Bilmeyen otuz iki şar vermeli
Üzerlik

Mavi atlas
iğne batmaz
terzi biçmez
Makas kesmez
Gökyüzü

Dağdan gelir taştan gelir
Yularsız bir arslan gelir
Sel

Bir oğlum var
Gelen öper giden öper
Su bardağı

Bir küçük kumbara
Zahire çeker ambara
Kaşık

Dağda takılar
Suda cipiler
Arşın ayaklı
Burma bıyıklı
Keklik, balık, tavşan

Şu kadar şukka
Bu kadar bukka
Men Dakka dukka
Men dakka dukka
Havan

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir