Boyarmaddeler Nedir

Resim bulunamadı

boyarmaddeler Nedir

Daha ziyade tekstil boyamada kullanılan renk verici maddeler. Eski çağlarda kumaş boyaması, hayvan ve bitkilerde bulunan boyalar kullanılarak gerçekleştirilirdi. En eski boya olan çivit mavisi Hindistan ve Javada bulunan çivit fidanından indigafera ve avrupada çivit otundan elde edilmekteydi. kök boyası ise anadoluda bitki köklerinden, sumak ağacından, arı ve böceklerden elde edilmekteydi. Bu tür tabii boyalar kumaşlara anorganik maddeler yardımıyla tatbik edilirdi

Sentetik boyalar
Sentetik boyaların gelişmesiyle tabii olanlar ikinci plana düşmüştür. Bu tür boyalar daha geniş bir renk çeşidi verirken kalitenin de artmasına sebeb olmuşlardır. 1771 de Noulfe, Indigodan nitrik asidin yardımıyla pikrik asidi elde etmiş ve sonucunun ipek ve yünlü kumaş üzerine

sarı mürekkep etkisi yaptığını belirlemiştir. Her ne kadar buna tam bir sentetik boya denilemezse de, bu yönde ilk adımı teşkil etmektedir. ilk sentetik boya, 19. yüz yılın sonlarına kadar ortaya çıkmamıştır. 1856da leylak rengi, Sir William Henry Perkin tarafından keşfedilmiştir. Hemen ta kip eden senede, bu boyanın ticari imalatı başlamış ve boya sanayiinin temeltaşını teşkil etmiştir.

Bunu pekçok teknik keşfler ta Kip etmiş ve suni boyaların gelişmesi hız kazanmıştır. Bunlar arasında 1859 da Verguinin morumsu kırmızı boya, 1858de P eterin Griess Diazonium tuzları bulunmaktadır. Son olay 1864 te diazonun diğer bağlanma reaksiyonlarına yol açmıştır. ilk kahverengi sülfür boya 1873 te Croissant ve Bretonnierre metilen mavisi 1876 da Heinrick Caro sentetik çivit 1880 de Adolf Von Ba eyer ilk petrol Boyaları 1880de Read Hilliday and Sons Ltd. tarafından keşfedilmiştir. Rene Bohn 1901 de mavi çivite rakip bir sentetik indigo boya bulurken, A. G. Dandridge 1928 de koyu mavi ve yeşil metal sentetik boyaları geliştirmiştir.

Boyanın özellikleri
Boyadan istenen özellikler arasında parlaklık, tatbikinin kolaylığı, solmazlık durumu ve bunun yanında rengin yıkamaya, ısıya, deterjanlara, oğmaya ve tere karşı dayanıklılık önem kazanmaktadır. Özel gayeler için lüzumlu olan boyalardan, mesela yüzme ile ilgili kumaşlardan deniz suyuna dayanıklılık gibi, ilave şartlar da istenebilir

Boya sanayiinin ilk zamanlarında özellikle pamuk, keten, yün ve ipek gibi tabii elyafların boyanması me sele olmuştur. Ancak, sentetik, elyafların önemli ölçüde gelişmesi boyama teknolojisini oldukça karmaşık hale getirmiştir. Bazı yeni elyaflar için yeni boyaların geliştirilmesi gerekli olmuştur.

Boyalar 3 şekilde sınıflandırılır Yapılarına göre sınıflandırma Bu sınıflandırmada boyar maddenin kimyasal yapısı söz konusu olup, boyacı için önemli değildir. Takriben 28 grupta toplamak mümkündür.

Boyama özelliklerine göre sınıflandırma
Direkt boyarmaddeler Bunlar genellikle sülfirik asitlerin, bazan da karboksilli asitlerin sodyum tuzlarıdır. Çoğu kimyasal yapı bakımından azoik boyarmaddeler, grubuna girer. Bu boyalar selülozik elyafa doğrudan bağlanabilir. Bu sebeple selüloz menşeli elyafın boyanmasında kullanılır. Direkt boyarmaddeler suda çözünürler. elyafı nötral veya kalevi ortamda sodyum klorür veya glauber tuzunun beraberliğinde kaynama Sıcaklığı civarında boyar. Bu boyarmaddelerle boyama ucuz ve kolaydır. elyaf yıpranmaz

Küpe Vat boyarmaddeler
Bunlar suda çözünmezler. Fakat sodyum hidroksit gibi indir Genlerin etkisiyle suda çözünebilen renksiz bileşiklere dönüşürler. Selüloz ise bu teşekkül eden bileşiklere karşı alaka duyar. Yani selülozik elyaf bu renksiz leuko bileşikleri banyodan kendi üzerine çeker. oksijenin etkisiyle yükseltgenme meydana gelir. Böylece suda çözünmeyen pigmentler hasıl olur ki bu da boyanın elyafta kalmasına sebeptir. Küpe boyarmaddeleri başlıca selülozik ve kısmen de protein yün vb. elyafın boyanmasında ve baskısında kullanılır.

kükürt boyarmaddeleri
Bu grubun üyeleri kükürt ihtiva eden karmaşık yapılı organik bileşiklerdir. renkleri parlak değildir. siyah kahverengi, zeytin yeşili, haki ve lacivert gibi koyu renkleri iyi ve ucuzdur. Selülozik elyafın boyanmasına yarar.

Azoik boyarmaddeleri
Naftal AS boyarmaddeleri, veya inkişaf boyarmaddeleri de denir. Bu boyar madde karakterlerinde olmayan ve suda çözünen bir diazonyum tuzu ile bir beta-naftol türevinin elyaf üzerinde reaksiyona sokulmasıyla elde edilir. Bu bileşik suda çözünmez. Bu boyarmaddeler başlıca pamuk, kısmen de asetat ipeği, ipek, naylon ve poliester elyafın boyanmasına yarar. Yıkanmaya karşı dayanıklıdır. Renk parlaklığı ve solmazlığı vardır.

Reaktif boyarmaddeler
Son yıllarda keşfedilmiştir. Boyama şartlarında selüloz ile kimyasal reaksiyon verir. Birçok halde soğuk çözeltide boyama yapılabilir. Sürekli boyamalar için uygun bir boyarmaddedir. Bütün renk serisi vardır ve renkleri parlaktır. Bu boyaların yarıdan çoğu klorotriazinil türevidir

ingrain boyarmaddeleri
Bunların mavi ve yeşil renkleri bulunur. Azoik boyarmaddeler gibidir. Diğerlerine göre çok yüksek vasıfları vardır.

Oksidasyon boyarmaddeleri
Aromatik aminlerin elyaf üzerinde oksitlenmesi ile elde edilir. Bu sınıfın aynı zamanda selülozik elyafın da en önemli üyesi anilin siyahıdır. Selülozik elyafın boyanmasına yarar. Haslığı çok yüksektir.

Asit boyarmaddeler
Bu da sulfonik ve nadir olarak da karbonik asitlerin sodyum tuzudur. Başlıca protein ve poliamid elyafın boyanmasına yarar. Bazı asit boyaların krom veya kobalt gibi metal türevleri protein elyafların üzerinde ışığa dayanıklı renkler meydana getirir.

Bazik boyarmaddeler
Bunlar organik boyaların genellikle hidroklorürleri şeklinde bulunur. Bu halde suda çözünebilir. Baz halinde iken gıdaların, mumların, ayakkabı cilalalarının renklendirilmesinde kullanılır.

Mordan boyarmaddeler
Bu grup da tabii ve sentetik bir çok boyar maddelerden meydana gelmiştir. Sentetik olanlar antrasenden elde edilmiştir.

Krom boyarmaddeleri
Asit mordan boyarmaddeleri de denilen bu grup, yün ve poliamit elyaf boyanmasında kullanılır

Dispers boyarmaddeleri
Pudra gibi imal edilir. Bunların sudaki çözünürlükleri oldukça azdır. Suspansiyon şeklindeki banyoya elyaf sokularak boyama yapılır. Elyafa çözünerek geçer. Dispers boyalar, selüloz, triasetat, poliester ve akrilik elyaflar için çok iyidir. Fakat selüloz asetat ve naylon elyaflar için iyi bir boyarmadde değildir. Akrilik elyafta solmazlığı iyidir.

Pigment boyarmaddeler
Boyar maddelerin özel bir grubudur. Tekstil elyaf ile doğrudan birleşme özelliği yoktur. Ancak reçine gibi bir bağlayıcı ile elyafa tesbit edilir. Bunların üstünlüğü elyafın kimyasal bileşimine ve ince doku histolojik yapısına bakmaksızın basit bir teknikle her cins elyafa uygulanabilmeleridir. Kumaşın yüzeyine sıcaklıktan etkilenen bir reçine ile kumaşa sabitleştirilir fikse edilir. Reçinenin bağlayıcı olarak kullanıldığı pigmentlerin uygulanması ekseriya hafif ve orta derinlikteki gölgelerle sınırlıdır.

Elyaf çeşidine göre sınıflandırma
Selülozik elyafı pamuğu boyayan boyarmaddeler Direkt, Küpe, kükürt, Naftal Azoik AS, Reaktif, Ingrain, Oksidasyon, Pigment ve Bazik boyarmaddelerdir. Keteni boyayan boyarmaddeler Küpe ve Reaktiflerdir. Jütü boyayan boyarmaddeler Bazik, Asit ve Direkt

boyarmaddelerdir. Yünü boyayan boyarmaddeler asit, Krom, Metal – kompleks, reaktif, Bazik ve Küpe boyarmaddeler. ipeği boyayan boyarmaddeler Bazik, Asit, Direkt, Krom, Reaktif, Küpe ve tabii boyarmaddeler. Poliamit elyafı boyayan boyarmaddeler Dispers, Direkt, Asit, Krom boyarmaddeler. Poliester elyafı boyayan boyarmaddeler Dispers, Azoik, Küpe boyarmaddelerdir

Metodlar
Kumaşlar, elyaf halide, iplik halinde veya nihai şekildeyken herhangi bir imalat safhasında boyanabilir. Kumaş imali sırasında çeşitli safhalarda % 5-10 kadar fireye uğradığından, boyama işini mümkün olan en son safhaya kadar geciktirmek tercih edilir. Keza kumaş hazırlama işi uzunca bir zamanı aldığından ve bu arada moda hızla değişebildiğinden hangi rengin kullanılacağı kararının mümkün olduğu kadar geciktirilmesi arzu edilir.

Desen boyaması
Renkli şekiller istendiğinde, hammaddeyi, kıtığı veya ipliği farklı renklerde ayrı ayrı boyamak ve renkli ipleri istenen biçimde örmek veya dokumak icab eder. Boyama ameliyesininseçilmesi büyük ölçüde bir tasarruf iktisat meselesidir. Üniform bir bölge isteniyorsa, parça boyama seçilecek tek metod olmaktadır.

Diğer şekiller boyama ameliyesiyle değil bir Basma işlemiyle yapılırlar. Buna göre reçine ihtiva eden inceltilmiş boya kumaş üzerine istenilen şekilde yerleştirilir. Boya, sonra kumaş içine nüfuzuna imkan veren ısı ile ilgili ve kimyevi bir reaksiyona tabi tutulur. Buna fixaj denir. Boyanın kumaş üzerine tatbikinde üç ayrı usul kullanılabilir. silindir baskıda boya önce silindire, oradan kumaşa aktarılır. Blok baskıda da benzer bir yol takip edilir. Serigraf usulünde, boya geçirgen ve geçirgen olmayan bölgeler şeklinde desen verilmiş ipek bir ekrandan geçirilerek kumaşa tatbik edilir.

Evde boyama
Değişik tipteki elyafın boyanmasında karmaşık teçhizata ve sıkı bir pires kontrolüne ihtiyaç vardır. Bu yüzden, ancak basit boyama usulleri evde tatbik edilebilir. Pamuk ve rayon için direkt boyalar yün ve naylon için asit boyalar selüloz asetat ve naylon için ise dispers boyalar kullanılır. Bu basit durumlarda bile, memnuniyet verici olmayan sonuçlarla karşılaşılması muhtemeldir. Boya imalatçılarının talimatlarına tam uyulmalıdır

Boyanacak malzeme önce mükemmelen yıkanmalıdır. Kalacak yağ ve kirler nihai boyada renk farkına sebep olabilir. Renkli bir kumaşı başka bir renge boyamak teşebbüsü çok risklidir. Bu riskin azaltılması ancak çok açık bir rengi çok koyu bir başka renge boyamakla mümkündür. Eğer mümkünse, ilk boya münasip kimyevi maddelerle çıkartılmalı, beyaz kumaş iyice sıkılmalı, sonra yeni renge boyanmalıdır.

Etiketler:

Bu Yazıyı Sosyal Medyada Paylaş

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış.

Yorum Yaz