Yazılar

Canlılarda Üreme Nedir

Canlılarda Üreme Nedir

Eşeysiz Üreme Eşeysiz üremenin temeli mitoz bölünmedir. Bu yüzden eşeysiz üreme ile oluşan canlılar birbirlerine benzerler. Eşeysiz üreyen canlılardan biri , kalıtsal özelli,kleri bakımından diğerine benzemiyorsa nedeni mutastondur. Eşeysiz üreme çeşitleri 4 başlık altında incelenebilir

Bölünerek Eşeysiz Üreme Tomurcuklanma ile Eşeysiz Üreme Sporla Eşeysiz Üreme Vejatatif Eşeysiz Üreme Bölünerek Eşeysiz Üreme Bölünerek eşeysiz üremenin görüldüğü Canlılara bakteriler örnek verilebilir. Bakterilerdemn başka amip paramezyum ve öglena da eşeysiz ürer.

Plazmodyum yaşam devrini insan ve anofel cinsi sivrisineğin dişisinde tamamlar. insan kanında eşeysiz anofel de eşeyli üreme yaparlar

Bu tir üremede çekirdek içindeki kromatin Maddesi kendini eşledikten sonra önce çekirdek daha sonra ise boğumlama ile sito plazma bölünür. Bu tip üremeye amitoz bölünmeyle üreme denir. Prokaryot hücreli olan bakterilerde çekirdek bulunmadığından , dna eşlenmesinden sonra boğumlama ile hücre bölünür.

Tomurcuklanma ile Eşeysiz Üreme Tomurcuklanma ile üremede ana hücrede tomurcukla şeklindeki uzantılar gözlenir Daha sonra bu tomurcuklar ana canlıdan ayrılarak yeni canlıyı meydana getirir. Tomurcuklanma ile üreme bazı protistlerde , sölenterelerden hidrada , bazı Bitkilerde ve mantarlarda olan bira mayalarındagörülür.

Sporla Eşeysiz Üreme Tek başına sporla üreme evresi yoktur. Sporla eşeysiz üremeyi , eşeyli üreme ta kip eder Rejenerasyon Yenileme Ana canlıdan kopan bir parçanın yerine yenisinin gelmesidir Bu olayda canlının hücre sayısının mitoz bölünme ile artması iş görür. Canlının evrimleşmişliği arttıkça rejenerasyon yeteneği azalır.

Örnek Kesilen bir dalın yerine yenisinin gelmesi kesilen planaryanın yenilenmesi kesilen deniz yıldızı kolunun veya kertenkele kuyruğunun yenilenmesi gibi olaylar rejenerasyona birer örnektir. Kesilen insan derisinin onarımı da bir rejenerasyon örneğidir. karaciğer , dil gibi organların rejenerasyon yeteneği diğer dokulara göre daha yüksektir.

Soru türü bir elma bitkisinden alınan bir dal B türü bir elma ağacına aşılanarak üretilitor Bu durumda aşılanan dal hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez ?

Aşılanan A dalının iletim demetleri ile B ağacındaki kaynaşmıştır Aşılanan dal gelişerek meyve verebilir Aşılanan dalda oluşan elmalar , A t ürünün elmasına benzer

Aşılanan dalda oluşan elmalerın genetik yapısı A ve B türünün elmelerının karışımıdır Aşılanan dal ile aşılama yapılan elma ağacıarasında Gen alışverişi olmaz

Çözüm Aşılama olayında bitkilerin yakın tür olmaları önemlidir. Aksi durumda aşı tutmayabilir. Aşılama olayı, eşeysiz üremenin vejatatif şeklidir. Eşeysiz üremenin temeli mitoz bölünme olduğundan , aşılanan dal A ile B Ağacı arasında genetik bir bağ yoktur.yanıt dir

Metage nezle Üreme Bu tip üremede eşeysiz üreyen dölleri eşeysiz üreyen döller ta Kip ettiği için bu üremeye döl değişimi de denir. Metagenezde eşeysiz üreme evresi sporla üreme evresidir.

Karayosunlarında Metagenez Kara yosunları damarsız bitkilerdendir ve kara bitkileriyle su Bitkileri arasındaki geçit formunu oluştururlar . iletim demetleri olmadığından beslenmeleri difüzyonla olur. Bu yüzden nemi bol bölgelerde yaşarlar.

Eğreltiotunda Metagenez Eğreltiotları damarlı tohumsuz bitkilerdendir Bunlarda iletim demetleri gelişmiştir Eğreltiotlerında spor keseleri saprofit döl 2nolan eğrelti bitkisinin yaprakları altındadır. Eğreltiotundaki metagenez , karayosunundaki ile temelde aynıdır. Fakat karayosununda iki ayrı bitki erkek ve dişi halindeki gametofitler , kalp şeklindeki tek bir gametofite indirgenmiştir. Yani monoploid evre kısalmıştır.

Plazmodyumda Metagenez Bu tek hücreli protistin eşeyli evresi döllenme + mayoz anofel cinsi sivri sinekte eşeysiz evresi ise insan alyuvarı içinde geçer.

Eşeyli Üreme Eşeyli üremenin temeli mayoz hücre bölünmesi ve döllenmesidir. Eşeyli üremenin en önemli özelliği iki ayrı canlının birleşmesi sonucu ortaya çıkan yeni canlıda , kalıtsal varyasyonlara neden olmasıdır. Bu yüzden eşeyli üreyen canlıların yaşama şansı daha yüksektir. Bunun nedeni doğal seleksiyon sonucu oluşan adaptasyonlardır.

Gamet Şekillerine Göre Eşeyli Üreme Gamet şekillerine göre üreme şekli üç çeşittir Erkek ve dişi gametlerin şekli aynı ise bu tür şekilde üremeye izogami denir

Erkek ve dişi gametlerin şekli birbirine benzemiyorsa bu tür şekilde üremeye Heterogami denirogami ise heterogaminin daha ileri şeklidir sperma küçük ve hareketli yumurta büyük ve hareketsizdir

Konjugasyonla Eşeyli Üreme Bu üreme şeklinde eşeyli üremenin tipik özelliği olan ayrı gamet oluşumu ve döllenme görülmez Fakat eşeyli üremenin en önemli özelliği olan , kalıtsal varyasyonun ortaya çıkışı , konjugasyonla üremede görülür.

Partenogenezle Eşeyli Üreme Partenogenez döllenme olmaksızın üreme demektir. Bir kurbağa yumurtasına deneysel olarak toplu iğne batırılırsa yumurta bir kurbağa oluşturmak için bölünmeye başlar. Buna deneysel partenogenez denir. Partenogenez bazı eklembacaklılarda özellikle arılarda görülür.

Kozalaklı Bitkilerde Eşeyli Üreme, Kozalaklı bitkilerdeki üreme ile çiçekli bitkilerdeki üreme temelde aynıdır Ancak bazı farklılıklar vardır bu farklılıkların biri çiçek yerine kozalak içinde tohum oluşması , diğeri ise kozalaklı bitkilerdeki tohumun çokçenekli olmasıdır.

Çiçekli Bitkilerde Eşeyli Üreme Çiçekli bitkilerde üreme organı çiçek içinde bulunur Bazı çiçeklerde sadece dişi veya erkek organ bulunur Bu çiçeklere eksik çiçek denir Bazı çiçeklerde ise erkek organ ile dişi organ aynı çiçekte bulunur Böyle çiçeklere tam çiçek denir Bitkilerde tozlaşmayı kolaylaştırmak amacıyla böcekleri cezbedici özellikler bulunur. renkli taç yapraklar ve koku bu özelliklerden bazılarıdır. Tam çiçekte dıştan içe doğru çanak yapraklar taç yapraklar erkek organlar ve dişi organlar bulunur

tohumlu Bitkilerde Eşeysiz Üreme Tohumlu bitkilerde eşeyli üreme konusu bazı alt başlıklarda incelenebilir Bu alt başlıklar şunlardır

Erkek Organ ve polen Oluşumu Bir sapçık ile bunun ucundaki başçıktan oluşmuştur çiçek tozları başçık içinde oluşur başçık içinde dört tane polen kesesi vardır. Ploen keseleri içinde binlerce polen ana hücreleri bulunur

Başçıktan Polen Oluşumu Farklı tür bitkilerin polenlerinin dışı türe has şekillere sahiptir. Aynı şekilde her türün dişi organının tepeciği de türe has şekle sahiptir. Bu yüzden bir polen , kendi türünün tepeciği üzerinde çimlenir

Dişi Organ Genellikle çiçeğin ortasında bulunur bir veya daha fazla sayıda olabilir. Dişi organın ovaryumu içinde bir veya daha fazla tohum taslığı bulunur.

Tohum Taslığı içinde Yumurta Oluşması Tohum taslığı içinde 2n kromozomlu makrospor ana hücresi vardır. Bu hücre mitoz ve mayoz hücre bölünmeleri geçirerek yumurta oluşturur

Tozlaşma Erkek organın tepeciğinde oluşan polenlerin dişi organın tepeciğine taşınmasına tozlaşma denir. Tozlaşma sonucu tohum ve meyve oluşur

Soru Çimlenmeye hazır bir bitki tohumunda aşağıdakilerden hangisi bulunmaz Embriyo Endosperm Tohum kabuğu Yumurta hücresiÇenekler

Çözüm Tohum döllenme olayından sonra oluşur. Halbuki yumurta hücresi döllenme olayından önceki embriyo kesesinde bulunur yanıt dir

Meyve Dişi organın ovaryumu gelişerek tohum etrafındaki etli kısmı oluşturur. Etli Kısım ile birlikte tohumun oluşturduğu yapıya meyve denir Ovaryumdaki tohum taslığı sayısı kadar meyvede tohum bulunur. Meyve oluşumu sırasında sadece ovaryum gelişirse gerçek meyve oluşur meyve oluşumuna çiçek tablası katılırsa yalancı meyve oluşur. Çiçek elma armut incir dut gibi meyveler yalancı meyvelere örnek verilebilir. Meyve oluşumu bir dişi organdan gelmişse basit meyve birkaç dişi organda meydana gelmişse birleşik meyve denir

Hayvanlarda Eşeyli Üreme Yumurta içinde bulunan vitellüs bitki tohumunda bulunan endospermle aynı işi görür. Farklı türlerde yumurtada bulunan vitellüsün miktarı ve dağılımı farklıdır. Bu yüzden zigotun mitoz bölünmelerinde ve farklılaşmasında türlerre göre farklılıklar görülür. Bunun yanısıra eşeyli üreyen hayvanlardaki döllenme olayı ve zigotun oluşması ana hatları ile aynıdır. Hayvanın yaşadığı ortama göre iki çeşit döllenme vardır. Bunlar dış ve iç döllenmedir.

Yassı solucanlar ve toprak solucanlarında hem erkek hem de dişi organ birlikte bulunur. Böyle hayvanlara herm afrodit hayvanlar denir. Bazı insanlarda da anormal olarak hermafroditlik vardır. Hermafrodit insanlar kısırdır.

iç Döllenmenin Özellikleri Döllenme olayı dişi bireyin içinde olur Karada yaşayan hayvanlarda görülür. Çiftleşme olayı vardır Çiftleşme organı vardır Döllenme ihtimali yüksektir Döllenme ihtimali yüksek olduğu için gamet sayısı azdır

Dış Döllenmenin Özellikleri Döllenme olayı Suda olur Suda yaşayan hayvanlarda görülür Çiftleşme olayı yoktur Çiftleşme organı yoktur Döllenme ihtimali düşüktür Döllenme ihtimalini arttırmak için gamet sayısı fazladır

insanda Üreme Sistemi Erkek Üreme Sistemi Erkeklerdeki üreme sistemi tetisler erkek eşey organı ve yardımcı bezlerden oluşur Testisler spermlerin meydana geldiği bezlerdir Erkek eşey organı spermlerin yardımcı bez sıvılarının ve idrarı dışarı atılmasını sağlayan çiftleşme organıdır.Yardımcı bezler spermlerin içinde hareket ettiği sıvıları üreten bezlerdir. Bunlar prostat beziserminal keseler ve Cowper bezleridir.

Erkekte üreme hücresi spermdir Spermler karın boşluğu içinde gelişen bir çift testis içinde meydana gelir Testisler doğumdan önce ya da doğumdan kısa bir süre sonra tstis torbasına geçerler. Testislerin skrotal içine inmesi sperm yapımı için gereklidir. Çünkü spermler vücut sıcaklığında oluşamaz. Henüz hareket ve döllenme özelliği kazanmamış spermler , seminifer tüpçüklerden geçerek rete testis adı verilen kanalcıklar bölgesine arodan da hareket ve döllenme yeteneği kazanacakları epididimis denilen bölgeye geçerler. Her epididimis , vasdeferens denilen bir kanalla testis tor basından çıkararak karın boşluğuna doğru idrar kesesi üzerinden idrar kanalına açılır.

Dişi Üreme Sistemi Dişilerde üreme organları yumurtalıklar , döllenme borusu rahim ve vajinadan oluşur Yumurtalıklar karın boşkuğunun alt tarafında bulunur Döllenme borusu yumurtalıkları rahmin üst kısmına bağlarRahim karın boşluğunun alt bölgesinde idrar kesesinin arkasındaki kaslı bir yapıdır vajina döllenmemiş yumurtanın ve döl yatağında yeni oluşan dokuların dışarı atıldığı kanaldır.

Menstrual Döngü Dişilerde yumurtalıklarda ve buna bağlı olarak meydana gelen değişiklere menstrual döngü denir Folikül Evresi Yumurtalıklarda pek çok folikül ve bunların içlerinde olgunlaşmamış yumurta hücreleri vardır. Foliküllerden biri gelişerek içi sıvı ile dolar ve foliküldeki yumurta hücresi olgunlaşarak döllenme özelliğine sahip bir yumurta haline gelir.

Ovulasyon Evresi Olgunlaşan yumurtanın , folikülün yırtılmasıyla yumurtalıklarda atılmasıdır. Atılan yumurta kirpikli huni tarafından yakalanarak döllenme borusuna geçer.

Korpus luteum Evresi Folikül yırtıldığında, folikül hücreleri sarı renkli yağ damlacıkları taşıyan korpus luteum dokusu haline geçer.

Menstruasyon Evresi Yumurtanın döllenmediği durumlarda 14 gün içerisinde korpus luteum bozulur ve progesteron azalır. Böylece rahim iç duvarı parçalanır. Döllenmemiş yumurta doku parçaları bir miktar kanla beraber dışarı atılır. Buna menstrual evre denir

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir