Yazılar

Dağ Oluşumu Nedir

Dağ Oluşumu Nedir

enerjisini magmadan alarak yer kabuğunda değişiklik oluşturan iç kuvvetlerden biri orojenezdir. yer kabuğundaki hareketler devam ederken, karalar üzerinde akarsular, buzullar rüzgarlar ve dalgalarla aşınan ve taşınan maddeler zaman içerisinde binlerce metre kalınlığa ulaşır. bu tortul tab akaların biriktiği büyük ve derin çukurluğa jeosenklinal veya dağ beşiği adı verilir.dağ beşiğinde biriken tortullar, levhaların birbirlerine doğru ilerlemesiyle sıkışırlar

sıkışma sonucunda kıvrılma ve yükselmeler olur ve bu hareketler kıvrımlı dağ sıralarını oluştururlar. kıvrılma ile yükselen yere antiklinal, çukurlaşan yere de senklinal denir.yer hareketleri sırasında oroje nezle kıvrılma özelliği taşımayan sert tabakalar kırılmaya uğrarlar. kırılan tabakalar yatay ve düşey doğrultuda yer değiştirir. yerde oluşan kırığa fay kırık hattıdenir. faylar boyunca blok halinde bir kütlenin çökmesi diğer kütlelerin yükselmesiyle horst-graben sistemi oluşur. çöken kütlenin oluşturduğu çukurluğa graben, yüksekte kalan bloğa horst denir. dünyanın en uzun graben çukurluğu doğu afrika grabeni, mozambik sınırlarından başlar,karadeniz ve lut gölü üzerinden yurdumuzda hatay çukurluğuna kadar uzanır 5000 km.

Türkiyede horst ve graben oluşumu en fazla ege bölgesinde görülür. ege bölgesindeki aydın dağları ve bozdağlar birer horst iken, küçük menderes, büyük menderes ve gediz ovaları birer grabendir. Amik Ovası da dünyanın en uzun graben sisteminin kuzey ucunu oluşturmaktadır.dünya üzerindeki başlıca kıvrım dağları ııı. zamanda oluşmuş alp-himalaya kıvrımları ile amerika kıtasının batısındaki kayalık ve and dağlarıdır. Türkiyedeki dağların büyük bir kısmı ııı. zamanda alp-himalaya kıvrımları ile oluşmuştur. bunlar kuzeyde kuzey anadolu dağları ve güneyde toros dağlarıdır.

dağ oluşumu ve türkiyede dağ oluşumu dağ oluşumu okyanus ve deniz diplerinde biriken kalın tortul tabakalar jeosenklinal kıtalarının levha birbirine yaklaşması sonucu yan basınçlara maruz kalırlar.

bu yan basınçlar sonucunda jeosenklinal eğer esnek yapıdaysa kıvrılarak yükselir ve yer yüzünün kıvrım dağlarını oluşturur. toros dağı

eosenklinal eğer sert yapıdaysa veya önceden yükselmiş kıvrım dağları tekrar yan basınçlara maruz kalırsa kırılma olur. yükselen bölümlere horst alçakta kalan kısımlara ise grabent denir. yüksekte kalan horstlar dağı oluştururken alçakta kalan kısımlar daha sonra akarsuların gelişmesiyle ovaları oluşturur. ege bölgesi kıyı kesimleri. burada yer alan boz dağlar kırılma sonucu oluşan horstlardır. bu dağlar arasında bulun ve üzerinde aynı isimli akarsıların geçtiği bakır çay b.menderes ovalarında birer çöküntü grabent alanlarıdır.

kıta oluşumu yer kabuğunun geniş tabanlı alçalma ve yükselme hareketleridir. bu alçalma ve yükselme hareketleri çeşitli biçimlerde olabilir.

kıtaların yükselmesi sonucunda su seviyesi geri çekilir. bu olaya denizlerin çekilmesi yani reogresyon denir. tam tersi durumuna da transregsiyon denir.

volkanizma yer kabuğu altındaki kızgın mağmanın yer kabuğunun çatlak ve kırık yerlerinden yer yüzüne çıkmasına denir. bu sırada yeryüzüne katı gaz ve akıcı maddeler çıkarır. karbondioksit taş kaya lavların üst üste birikmesiyle zamanlar volkanik dağlar meydana gelir. k.ağrı tendürek nemrut vb. volkan küllerinin yıllık birikmesiyle tüf tabakaları oluşur.

deprem yerkabuğunu oluşturan katmanların yerlerinden oynamalarıyla hissedilen sarsıntılardır. oluşumlarına göre yerel depremler ve tektonik depremler olarak ikiye ayrılır. yerel depremler kısa sürede ve dar alanda etkili olan yıkıcı etkileri az olan sarsıntılardır. tektonik depremler daha şiddetli etkili alanı daha fazla dolayısıyla tahrip gücü daha fazla olandır.

ova ve türkiyede ovalar ova akar suların derince yer etmediği eğik olmaya varsa da az olan çevresine göre alçakta olan düz yerlere ova denir.

oluşumlarına göre ovalar aaşıntı ovalar dış güçler tarafından aşırı dereceden aşındırıp düzleştirilmesi sonucu oluşur. bu ovalara türkiyede rastlanmaz. doğu avrupa bu konuya en belirgin örnek olarak bilinmektedir.

çöküntü ovalar yeryüzündeki çöküntü hendeklerin dış güçlerin taşıyıp getirdiği taklarla dolması sonucu oluşur. ığdır ovası birikinti ovası iç kesimlerdeki ya da kıyılarda ki çukur alanların dış güçlerin taşıyıp getirdiği tortulların dolması sonucu oluşur. konya ve malatya ovaları

karstik ovalar çökebilir taşların uzandığı alanlarda suyun taşları çözümlemesi sonucunda oluşan ovalardır. bu çanakların tabanının tortullarla dolup düzleşmesi ile karstik ovalar oluşur. teke ve taşeli platoları

bulunduklarına göre ovalar ovalar kıyıya yakın ya da uzak olma durumlarına göre Kıyı ovalar ve iç ovalar diye ikiye ayrılır kıyı ovalar bafra finike vb.

iç ovalar eskişehir muş vb yükseltilerine göre ovalar bazı ovalar deniz seviyesine yakın iken bazı ovalarda denizden 1000-2000 metre yüksektir. bunlar grubuna göre ikiye ayrılır.

alçak ova çukurova çarşamba vb yüksek ova konya malatya vb platolar aşıntı platoları dış güçler tarafından yüzeyi aşındırılmış akarsuların derin vadiler kazdığı düzlüklerdir.

kırılma tektonik platolar dikey yönlü basınçların etkili olduğu alanlarda eski kütlelerin kırılması ile oluşur. iç batı anadolu platoları

volkanik platolar geniş alanlara yayılan tüf ve akışkan lavların düzleştirdiği alanların akarsularla yarılması sonucu oluşur karstik ovalar kireç taşı gibi çözünebilen taşların bulunduğu alanlarda oluşmuş platolardır. obruk taşeli platoları yeryüzünün biçimlenmesi dış kuvvetler mekanik fiziksel çözünme günlük sıcaklık farkının fazla olduğu yerlerde görülür günlük sıcaklığa bağlı olarak taşların ısınıp sonra soğuması sonucu oluşur. çöllerde görülebilir

kimyasal çözünme suyun taşları eritmesi aşındırması ve çürütmesi sonucu oluşur Sıcaklığın etkisiyle bu çözünme daha da artar nemli bölgelerde daha da yaygındır.

biyolojik çözünme bitki köklerinin kayalarının çatlaklarına girerek zamanla büyümesi ve bunun sonucu genişleyerek kayaların çatlamasına denir.

toprak oluşumu ve toprak türleri toprağın oluşması için önce kayaların çözünmesi gerekir canlı kalıntılarıyla oluşabilir toprağın oluşumuna etki eden faktörler iklim bitki örtüsü yer şekilleri taşların özelliğidir.

taşınmış topraklar dış kuvvetlerin taşıyıp getirdiği malzemelerin birikmesiyle oluşur üç çeşittir alüvyonlar kum ve çakıl gibi maddelerin oluşumuyla oluşan topraklardır morenler buzul taşlar buzulların taşıyıp biriktirdikleri üzerleri çoğu kez parıltılı yada çizikli taşlardan oluşur.

lösler rüzgarların kurak bölgelerden az çok yağışlı bölgelere taşıyıp yığdıkları katmanlaşmış ince ögelerden oluşan toprak yerli topraklar bu topraklar kayaların çözüldüğü yerde oluşan topraklardır iki gruba ayrılır.

nemli bölge toprakları bu topraklar nemin gür olduğu yerlerde gür bitki örtüsüyle kaplıdır kurak ve yarı kurak bölge toprakları kestane ve kahverengi bozkır topraklarıdır yani çöl toprakları yer göçmeleri ve kaymalar yer göçmeleri ve yer kaymalarını oluşturan etmenler yer göçmesi kayaların taş parçalarının toprağın büyük kütleli tabakaların birbirine kayarak yer değiştirme olayıdır

yer kayması üstteki geçirimli tabakaların alttaki geçirimsiz ve kaygan tabakalar üzerinde eğim doğrultusunda kaynamasıdır. yer kaymasının yaygın adı heyelandır. yer göçmeleri eğimin çokluğu şiddetli yağış sebeplerinden olur. heyelan oluşumunu etkileyen unsurlardan biride toprakların yapısal özelliğidir. heyelan olaylarının en çok görüldüğü mevsim ilkbahar sonrası kar erime zamanıdır.

erozyon ve korunma yolları toprak erozyonu toprak erozyonun oluşturan etmenler toprağın sular tarafından aşındırılması rüzgarlar bitki örtüsü

buzullar sel eğim yangın korunma yolları ağaçlandırma bitki örtüsü baraj gölleri yapma tarlalar eğime yatay sürülmeli ağaç kesimlerine karşı tedbirler

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir