geyik Nedir
Cervidae) familyasında geviÅŸ getiren otçul memeli hayvanların ortak adıdır. Çift toynaklılar takımında bulunan akraba familyalardaki benzer hayvanlar da genel olarak Geyik diye adlandırılmaktadır DoÄŸal yaÅŸam alanı geyikler Antarktika ve Avustralya dışındaki kıtalarda oldukça yaygın olarak dağılmıştır. Afrika kıtasında Kuzey bölümünde Tunus ve Cezayir’in Atlas DaÄŸları’nda bir miktar kızıl geyik bulunmaktadır. geyikler, tundradan tropikal yaÄŸmur ormanlarına kadar çeÅŸitli biyomlarda yaÅŸar. Her ne kadar ormanlarla baÄŸdaÅŸtırılsa da bir çok geyik, türü ekotondur yani ormanlar ve çalılıklar ile kırlık ve savanlar arasındaki geçiÅŸ bölgelerinde yaÅŸar
Sponsorlu Bağlantılar
Büyük geyik türlerinin çoğu tüm dünyada ılıman yaprak döken ağaç ormanlarında, dağlık karışık ibreli ağaç ormanlarında, tropikal mevsimlik/kuru ormanlarda ve savanlarda bulunur. Ormanlar içinde bazı bölgelerin kısmen ağaçlardan temizlenmesi aslında geyik popülasyonlarına yardımcı olur. Bu şekilde Geyiklerin sevdiği ot tiplerinin yetişmesi için yer açılır.
Yine de bu popülasyonların büyümesi ve hayatta kalması için gizlenmelerine yardımcı olacak uygun ve y eteri kadar ormanlık ve çalılık bulunması gereklidir. Orta ve Güney Amerika’nın b roket ve pudu su ile Asya’nın munçağı gibi küçük geyikler ise genelde sık ormanlarda yaÅŸar ve açık alanlarda pek görülmezler. Ayrıca yalnızca daÄŸlarda, otlaklarda, bataklıklarda ve ıslak savanlarda ya da çöllerle sarılmış ırmak bölgelerinde yaÅŸayan özelleÅŸmiÅŸ geyik türleri de bulunur. Bazı geyikler kutup bölgesi çevresinde hem Kuzey Amerika hem de Avrasya’da yayılmıştır. Arktik tundra ve taygalarda yaÅŸayan ren geyiÄŸi ile taygalar ve komÅŸu bölgelerinde yaÅŸayan mus bunlara örnektir.
Asya’nın ılıman kesiminde geyiklerin en çok bulunduÄŸu bölgeler Kuzey Kore, Mançurya (KuzeydoÄŸu Çin) ve Rusya’nın Ussuri bölgesindeki karışık yaprak döken aÄŸaç ormanları, daÄŸlık ibreli aÄŸaç ormanları ve taygalardır. Bu dünyanın en zengin yaprak döken ve ibreli aÄŸaç ormanlarından olan bölgede Sibirya karacası, sika geyiÄŸi, ren geyiÄŸi, elk ve mus bulunur. Bu bölgenin hemen güneyinde Çin’de olaÄŸandışı olan Peder David geyiÄŸi ile karşılaşılır. Sika geyiÄŸi, beyaz dudaklı Geyik, Orta asya kızıl geyiÄŸi ve elk gibi geyikler tarih boyunca boynuzları için avlanmıştır. Ren geyiÄŸi de kısmen evcilleÅŸtirilerek sürüler hâlinde beslenmiÅŸtir.
Barselona hayvanat bahçesinde çital sürüsü.Tropiklerde ise Güney ve GüneydoÄŸu Asya’da Hindistan, Nepal ve bir zamanlar Tayland gibi ülkelerde büyük oranda geyiÄŸe rastlanır. Kuzey Hindistan’ın Ganj Nehri Ovası’nın ve Nepal’in Terai bölgesinin tropikal mevsimlik nemli ve kuru yaprak döken aÄŸaç ormanları ve hem nemli hem kuru savanlarında çital, domuz geyiÄŸi, barasinga, Hint sambar geyiÄŸi ve Hint munçağı yaÅŸar. Ganj Ovası’nın hemen kuzeyindeki keÅŸmir Vadisi’nde Orta Asya kızıl geyiÄŸinin nadir rastlanan bir alt türü olan KeÅŸmir geyiÄŸine rastlanır.
Bir zamanlar tropikal mevsimlik nemli yaprak döken aÄŸaç ormanları ve nemli savanları olan Tayland’ın Chao Praya Nehri Vadisi’nde domuz geyiÄŸi, Schomburgk geyiÄŸi (günümüzde soyu tükenmiÅŸtir), alından boynuzlu geyik, Hint sambar geyiÄŸi ve Hint munçağı yaÅŸardı. Günümüzde hem barasinga hem de alından boynuzlu geyik türlerine nadiren rastlanır ve soyları tehdit altındadır. Tayland’taki domuz geyiÄŸi popülasyonu da enderdir. Çital ve barasingha büyük sürüler hâlinde yaÅŸar, Hint sambar geyiÄŸi de büyük gruplar hâlinde bulunabilir. Bütün bu geyik türlerinin birarada yaÅŸamaları hepsinin beslenmek için deÄŸiÅŸik bitki türlerini tercih etmeleridir. Bu geyikler yaÅŸam alanlarını aynı zamanda Asya filleri, çeÅŸitli antilop türleri ve vahÅŸi öküzler gibi diÄŸer otçullarla paylaşırlar.
Kuzey Amerika’da en yoÄŸun geyik popülasyonlarına Kanada Rocky DaÄŸları ile Alberta ve British Kolombiya bölgeleri arasındaki Kolumbiya DaÄŸları’nda rastlanır. Burada Kuzey Amerika’da yaÅŸayan beÅŸ geyik t ürünün tamamına rastlanır: Ak kuyruklu geyik, katır geyiÄŸi, ren geyiÄŸi, elk, ve mus. Bu bölgede daÄŸ eteklerinde nemli ibreli aÄŸaç ormanları ve Alp tarzı otlaklar, ovalarda ise göllerin ve akarsuların yakınında tarım bölgeleri ile yaprak döken ormanlardan oluÅŸan parklar bulunur. Ren geyiÄŸi daha yüksek rakımda subalpin otlaklar ve alpin tundralarda yaÅŸar. Ak kuyruklu geyik, toprakların tarıma açılması ve ibreli aÄŸaç ormanlarının açılarak yerine yaprak döken aÄŸaçların yetiÅŸmesi nedeniyle yaÅŸam alanlarını KAnada Rocky DaÄŸlarının eteklerine kadar geniÅŸletmiÅŸtir.
Orta ve Güney Amerika’da çeÅŸitli küçük broket türleri ve güneydoÄŸu Asya’da da çeÅŸitli küçük munçak türleri yaÅŸar. Yukarıda belirtilen büyük geyik türlerinin aksine bu geyik türleri daha çok yalnız dolaşır ve sık ormanlarda saklanmayı tercih eder. Dolayısıyla da popülasyon yoÄŸunlukları daha düşüktür.
Avustralya’ya 19. yüz yılda getirilen altı geyik türü buraya uyum saÄŸlamayı baÅŸarabilmiÅŸtir. Bunlar alageyik, kızıl geyik, sambar geyiÄŸi, domuz geyiÄŸi, rusa geyiÄŸi ve benekli geyiktir. Yeni Zelanda’ya 1900′lerin başında sokulan kızıl geyik 1960′ların sonundan beri geyik çiftliklerinde evcilleÅŸtirilmiÅŸ olarak yetiÅŸtirilmektedir.
Fiziksel özellikler
Geyik boynuzları diÄŸer geviÅŸ getiren çift toynaklıların boynuzlarından farklıdır. Geyik boynuzları özellikle yazları olmak üzere her yıl geliÅŸen kemiksi bir yapıya sahiptir ve genellikle yalnızca erkek Geyiklerde oluÅŸur. genç bir geyiÄŸin ilk boynuzları doÄŸuÅŸtan itibaren baÅŸlarındaki iki küçük çıkıntıdan büyüyerek geliÅŸir. Yeni çıkan boynuzlar kalın bir kadife tabakasının içinde geliÅŸir ve bu tabaka içindeki kemik sertleÅŸene kadar birkaç ay boynuz üzerinde kalır. Daha sonra bu kadife tabaka halk arasında inanıldığının aksine dökülmez ama yırtılarak parçalanır ve boynuzdan ayrılır. Geyiklerin izledikleri ana güzergâhların avcılar tarafından izlenebilmesinin bir yolu da geyiklerin “sürtünme”lerini izlemektir.
Sürtünmeler geyiklerin bölgelerini belirlemek için göz kenarında ve alınlarındaki bezlerden salgılanan kokunun çevreye bırakılması için kullanılır. Çiftleşme mevsiminde erkekler, sürü içindeki dişileri çekebilmek için birbirleriyle boynuz boynuza dövüşür. Birbirinin etrafında dönen erkek geyikler bacaklarını büker, kafalarını eğer ve birbirlerinin üstüne saldırır.
Yeni doğmuş geyik yavrusu.Dişi geyik bir batında bir ya da iki yavru doğurur, üçüzlere çok az rastlanabilir. hamilelik süresi karaca için on ay kadardır. Yavruların çoğu kürklerinin üzerinde beyaz benekler ile doğar ancak yaşlandıkça bu lekeler kaybolar. Yalnızca alageyik bu benekleri yaşamı boyunca taşır. Geyik yavrusu doğumunu izleyen ilk yirmi dakika içinde ilk adımlarını atar. Anne geyik yavrusunu üzerinde koku kalmayıncaya kadar yalayarak temizler böylece avcı hayvanların yavruları bulmasını engeller. Yavru geyik bir hafta kadar otların içinde gizlenmiş olarak kaldıktan sonra annesi ile birlikte yürüyebilecek kadar güçlenir. Anne ve yavru yaklaşık bir yıl kadar birlikte kalır. Erkek yavru bir daha asla annesini görmez ama dişi yavru daha sonra bazen kendi yavrularıyla birlikte annesinin yanına gelerek küçük sürüler oluşturur.
Geyiklerin genellikle engebeli ormanlık araziye uygun uzun güçlü bacakları ve kıvrak, küçük gövdeleri vardır. Geyikler aynı zamanda mükemmel yüzücüdür. Alt çene dişlerinin üzerindeki yarımay şeklinde mineleri sayesinde oldukça farklı bitkileri çiğneyebilir. Geyikler geviş getirir ve mideleri dört odacıklıdır. Hemen hemen her geyiğin gözlerinin önünde bezcikler bulunur. Bu bezciklerde bölgelerini belirlemeye yarayan güçlü kokulu feromon bulunur. Birçok tür geyiğin erkekleri sinirlendiklerinde ya da heyecanlandıklarında bu bezleri geniş geniş açar. Tüm geyiklerin karaciğerinde safra kesesi bulunmaz. Boynuzu olmayan ve üst köpek dişleri fildişi gibi büyüyen su geyiği bu özellikleriyle diğer geyik türlerinden ayrılır.
Geyikler beslenmelerinde seçicidir. Yapraklarla beslenirler. Otçul standartlarında, özelleşmemiş küçük mideleri vardır. besin gereksinimleri oldukça yüksektir. koyun ve ineklerin yaptığı gibi düşük kalite, lifli besinlerden çok miktarda sindirmeye çalışmak yerine kolayca sindirilebilen tomurcukları, genç yaprakları, taze çimenleri, yumuşak ince dalları, meyve, mantar ve likenleri tercih eder.
Taksonomi
dünya çapında 50 kadar geyik türü bulunur. Geyikgiller iki büyük gruba ayrılır: Muntiacinae ve Cervinae alt familyalarının bulunduÄŸu Eski dünya grubu ile Hydropotinae ve Capreolinae alt familyalarının bulunduÄŸu Yeni Dünya grubu. Bu terimler yalnızca grupların orijinini belirtir ancak günümüzdeki türlerin dağılımını belirtmez. Örnek verilecek olursa bir Yeni Dünya türü olan su geyiÄŸi yalnızca Çin ve Kore’de bulunur.
Yaklaşık 5 milyon yıl kadar önce Yeni Dünya grubunun Kuzey Amerika ve Sibirya ormanlarında, Eski Dünya grubunun ise Asya’da evrim geçirdiÄŸi düşünülmektedir.
