Yazılar

Hesap Nedir

hesap Nedir

Hesap Ne Demek? Hesap Nedir Kısaca? Hesap Ne Demektir? Hesap Hakkında Bilgi?

Hesap Nedir, Hesap Ne Demektir, Matematikte, verilen nicelikler üzerinde matematiğin gösterdiği işlemlerden bir veya birk açının yapılması. Matematiğin en geniş dalı olan hesap, bütün insanların her zaman çok çeşitli az veya çok kullandığı bir ilimdir. hız, zaman, yol hesapları, alışverişte yapılan hesaplar, ferdi bütçe hesapları, aile bütçesinin hesaplanması, muhasebe hesapları, limit, logaritma, diferansiyel, integral, tensör, vektör, varyasyon hesapları gibi pekçok çeşitleri mevcuttur. Latince isme “Calculus” olup “çakıl taşı” demektir. Eski devirlerde avrupalılar hesap işlerinde çakıl taşı kullanırlardı. Araplarda, “İlm-ül-hisab” tabiri, en geniş manası ile hesaba ait bütün mevzuları içine alır. Hesap, müslüman doğu aleminde eskiden beri temel ilimlerden biriydi. Diğer temel ilimler ise geometri ve astronomidir.

Avrupalıların çakıl taşları ile Hesap yaptıkları 770 senelerine doğru, Hintli alimler Bağdat’ta abbasilerin hükümdar sarayına Sıddhanta dedikleri astronomi kitapları ile birlikte hesap bilgilerini ve bu bilgilerin başında sıfır (Sanskritçe sünya, Arapça sıfr: boş) işaretini ihtiva eden sayı sistemini getirmişlerdir. Bağdat’tan çıkan sayı ve hesaplama usüllerinin Kuzey Afrika ve İspanya’nın fatihleri Emeviler sayesinde batıya geldiği bilinmektedir.

Müslüman aleminde ihtiyatkar da olsa hesapçılar ve astronomlar tarafından kullanılan yeni sayı sistemi

ve dolayısıyla hesap usülleri daha sonraları tecrübe edilmişşekliyle alınmasına rağmen, Hıristiyanlarca ortaçağda üzerinde hesap yapılamayan Roma rakamları yanında çok az rağbet görebilmiştir. Müslüman Hintlilerin bulduğu Hind rakamlarını kullanan hesap müelliflerine misal olarak en eski hesap kitabı yazarı olan Muhammed bin Müsa el-Harezmi (780-850) gösterilir. Harezmi en eski cebir kitabı ile astronomi cetvellerinin de müellifidir. Harezmi’nin hesap kitabı Latinceye tercüme edilmiş ve B.Boncompagni tarafından Trattaki D’aritmatica (Roma 1857) ismi altında yayınlanmıştır.

Hind rakamlarını kullanan hesapçılar arasında el-Kerhi ile çağdaşı olan Ali bin Ahmed en-Nesevi (980-1040) de bulunmaktadır. Nesevi’nin yazdığı El-Mukni fil-Hesab-il- hindi adlı kitabı meşhurdur. Hesap hakkında on ikinci asırda yaşayan Ebü Zekeriya Muhammed el Haşşar’ın Kitab-ül-Haşşar fi

İlm-il-Gubar adlı kitabının önemli bölümleri H.Suter tarafından Almancaya tercüme edilerek 1901’de üç seri halinde yayınlanmıştır. Aynı eserin İbn-i Benna (1260-1340) tarafından yapılan Telhisu A’mal-il-Hisab’ı A.Marre tarafından Fransızcaya tercüme edilerek yayınlanmıştır. Ebü’l-Hasan Ali el-Kalsadi (ölm. 1486)nin Keşf-ül-Esrar-an İlmi Hurüf-il-Gubar adlı eseri Endülüs Emevilerinin rakamlar ile hesap yapma usüllerinin açıklamasını ihtiva eder.

Muhammed bin Müsa Hintlilerin tersine toplama ve çıkarma işlemlerini en büyük sayıdan başlayarak yapardı. Bu sistemin icabı olan büyük sayıların ardarda çıkarılması işlemi hesap cetvelleri sayesinde kolayca yapılırdı. El-Haşşar da sadece çıkarma işlemine en büyük sayıdan başlardı. Bu iki işlemde en küçükten başlama usülünü ilk defa El-Kalsadi bulmuştur. Nesevi, Hintliler gibi payını paydasının üzerine yazdı. Fakat aralarını çizgi ile ayırmadı. Kesirleri, bugünkü şekilde payını ve paydasını çizgi ile

ayırarak El-Haşşar kullanmıştır. kare kök bugünkünün aynı formülleri ile çıkarılırdı. Karekök hesabını ilk defa Kalsadi bulmuştur. Arapça kitaplar dört işlem, günlük hayat ve ticarette, geometride, yani alan ve hacim hesapları hakkında problemler ihtiva ederdi. Araplar kağıt veya kum üzerine yazarak hesap yaptıkları gibi parmak ile, el veya zihin ile hesaplamak usülünü de bilirlerdi. Bu çeşit hesaplar hakkında da kitaplar mevcuttur.

Tatbikat alanları içinde muhasebe, işletme, iktisat, mekanik, fizik, kimya, astronomi gibi hemen bütün ilimlerin girdiği ve günlük hayatın her safhasında kullanılan hesabın temel ilkeleri matematik ilmi içerisinde incelenir.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir