Yazılar

Trabzon Coğrafyası

trabzon Coğrafyası

trabzon Doğu anadolunun kuzeydoğusunda, Kara denizin tabii bir limanının kıyısında, asya ve Ortadoğu transit yolunun başında kurulmuş bir şehirdir. 41 derece kuzey enleminde ve 39 derece 43 doğu boylamında bulunur

Yüzölçümü 4685 km2 olan Trabzon ili doğuda rize, güneydoğuda bayburt, güneyde Gümüşhane, batıda giresun illeri, kuzeyde Karadeniz ile çevrilidir.

1990da Nüfus açısından Karadeniz Bölgesinin 4. ama nüfus yoğunluğu en yüksek ili idi. Aynı yıl Türkiyede Km2ye 73 kişi düşerken, Trabzon ilinde 170 kişi düşüyordu.

doğal yapısı Ülkenin, yüzölçümü oldukça küçük illerden biri olan trabzon, akarsu vadileri ile derin biçimde yarılmış dağlık ve engebeli alanlardan oluşur. Doğu Karadeniz sıradağlarına bağlı kıyı dağlarının yüksek kesimlerinden Karadeniz kıyısına kadar uzanan trabzon, ilinin doğal bitki örtüsü, doğu ve batı da komşu su olan iller gibi çok zengindir. Kıyıdan hemen yer yer duvarı andıran biçimde yükselen, doğu-batı doğrultusundaki bu dağlar, güneye gidildikçe yumuşak bir eğimle daha da yükseldikten sonra, il sınırları başında Çoruh ve Harşit yarma vadilerine doğru oldukça dik yamaçlarla alçalır.

Trabzon ilinin güney kesimini doğu-batı doğrultusunda uzanan Haldızen, Soğanlı, Trabzon ve Zigana dağları engebelendirir. Yer yer 3 bin metreyi aşan bu Dağların yüksek kesimleri doğal sınırı oluşturur. ilin en yüksek noktaları güneydoğudaki Haldızen dağında 3193 metreye erişen Karakaya Tepesi ile güneydeki Çakır göl dağının doruğudur

Dere boyunun tepesinde 3082 m. Kuzeye bakan kesimleri bol yağış alan bu dağlar kızıl ağaç, gür Gen, kestane, kayın, köknar ve ladinden oluşan yoğun bir orman örtüsü ile kaplıdır. Güneye bakan yamaçlarında ise sarı çam ormanları vardır. ormanın üst sınırının geçtiği 2000-2100 metre yükseklikten sonra rastlanan alp tipi çayırlarla kaplı yaylalar Sultan Murat, Madur, cami Boğazı, Kişit, Hoca Mezarı, Çernik, Paparza, Karadağ, Beypınarı, Haçka gibi sayfiye olarak ve hayvancılık açısından önem taşır.

il topraklarından kaynaklanan suların tümü Karadenize dökülür. Bu suları toplayan akarsulardan başlıcaları Solaklı Çayı, Baltacı, Karadere, Değirmendere, Foldere, Yanbolu ve kale dereleridir. Fazla yağış, gevşek ve kaygan arazi yapısı ve akarsuların derin biçimde yardığı bazı dik yamaçlardaki cılız bitki örtüsü ilin çeşitli yörelerinde zaman zaman can ve mal kaybına yol açan sel ve heyelanlara neden olur. sera gölünün ortaya çıkmasına yol açan heyelan, 1988 de Maçka ilçesinin Çatak Köyün de 64 kişinin hayatını yitirmesiyle sonuçlanan heyelan, 19-20 haziran 1990da ilde 4 kişi nin de kaybolup, 39 kişi nin vefat ettiği sel bu doğa olaylarının en önemli örneklerindedir.

Trabzon ilindeki başlıca göller, Çakır Göl dağındaki Buzyalağı Gölü ile Sera Gölü ve Uzungöl adlı heyelan gölleridir Fazla girintili çıkıntılı olmayan Karadeniz kıyısında akarsuların taşıdığı alüvyonların yığılmasıyla küçük düzlükler oluşmuştur. Doğal plajlara da rastlanan bu kıyıdaki başlıca çıkıntı, Akçaabat ile Vakfıkebir arasında ilin en kuzey noktasını oluşturan ve Fener Burnu adıyla da bilinen Yoroz Burnudur. Kuzeybatı rüzgarlarına karayel kapalı Akçaabat koyu ise doğal liman özelliği taşır.

Trabzon topraklarının %30u dağlık %60ı kıyıdan içeriye doğru gittikçe yükselen ve ortalama 25-30 metre arası değişen bir eğim gösteren alanlar biçimindedir. Ancak %10u düzlük olan il toprakları genellikle engebelidir.

trabzonda yumuşak bir deniz iklimi hakimdir. En sıcak ay ortalaması 23 derece Ağustos, en soğuk ay ortalaması 7 derece Şubat Ortalama yağış miktarı metrekareye 830 mm3dür.

şehrin kuruluşu Trabzon, Karadeniz kıyılarının en eski ve en büyük şehridir. Bu şehrin kuruluşu ve önemi iki tabii sebebe bağlanır Birinci sebep Bu bölgede Kıyı ile iç bölge arasında bağlantı yolları pek azdır. Ark adak i Harşit ve Çoruh vadilerine ulaşabilmek için 3000 m yükseklikleri aşmak gerekir. Hiçbir yerde bu dağ silsilesini yarmış, tabii yol olabilecek geniş bir vadi yoktur. Bu geçit vermez dağların aşılabilen en elverişli noktası eskiden olduğu gibi bu gün de Zigana Geçididir. Bu geçitten iç bölgeye ulaşan yol trabzonun bulunduğu yerden başlamaktadır

Bu yol, limanın güneyindeki Değirmendere vadisinden itibaren 30 km kadar hafif bir yükselişle Zigana Dağlarının yamaçlarını boylar. 66 km sonra bu dağ silsilesinin 2030 m yüksekliğindeki biricik geçidine ulaşır. Buradan Harşit vadisine inilir. Bu vadiden de Orta Anadolu yaylalarına varılır.

Doğu Karadeniz bölgesinin içle bağlantısını temin eden en müsait ve en büyük yol başının bulunduğu yer olması Trabzon şehrinin burada kuruluşunun birinci sebebini teşkil eder.

ikinci Sebep Batı rüzgarlarına karşı Yoroz Burnu ve Güzel Hisar kaya çıkıntısı ile az çok korunmuş, Boz tepe dik eteğine doğru sokulmuş koyun küçük gemilere sığınak teşkil edebilecek tabii bir liman olması ile şehrin kurulması ve gelişmesine müsait bir arazinin bulunması Trabzon Şehrinin kuruluş yerinin seçiminde ikinci sebep sayılır.

şehrin kurulduğu yer Şehrin üzerinde yer aldığı sırt, deniz kıyısına dik yarlarla inen Değirmendere, Kuzgundere Tabakhane Deresi ve Zağanos Deresi gibi vadilerle kesintiye uğrar ve kıyıdan itibaren 6-18, 15-20, 110-120 m yüksekliklerinde bir takım basamaklara ayrılır. Daha geride, şehrin 3 km. güneydoğusunda trabzonun, yaslandığı dik yamaçlı ve düz sırtlı Boztepe Tepesi yer alır. Boztepenin daha batısında Soğuksu Tepesi yer alır

Trabzon Şehri yükseklikleri 200 m yi geçen bu tepelerin kuzey eteklerinde, y amaç meyillerinin biraz hafiflediği kesimlerden başlayarak, bir amfiteatr gibi alçak yarların üstüne kadar mahallelerini yayar. Liman kesimi dışında Şehrin ana kitlesi yarlar üstünde kalır ve denizle doğrudan doğruya temasa gelmez.

Sözü edilen sırt üzerinde elverişli bir yerleşme zemini bulunmuş ve dik yamaçlı vadiler arasındaki saha kolaylıkla tahkim edilebildiği gibi, şehrin doğu ucunda da karayele karşı bir dereceye kadar koruyucu bir iskele oluşmuştur.

Tabakhane ve Köprüsü Trabzon morfolojisi üzerine önemli bir ma Kale neşreden Prof.Dr.Ahmet ardel, Trabzon civarının genellikle bir yayla olduğunu, güney-kuzey doğrultusunda akan dereler tarafından oldukça parçalandığını belirttikten sonra morfolojik yönden trabzonu üçe ayırır

Değirmendere deltası bir tarafa bırakılırsa geri kalan kısmı koyu renkte nefelinli andezit tüflerinden teşekkül eden sahil bölgesi. Zağnos, Kuzgundere, Değirmendere bu bölgede önemli gedikler meydana getirmişlerdir.

Kıyının arkasında birbirinden dikliklerle ayrılmış denize doğru hafifçe eğik yüzeyler arz eden taraçalar bölgesi… Trabzon Şehri bu taraçalar üzerinde kurulmuştur.

Ortalama yükseltisi 200-250 m arasında olan tepeler bölgesi Boztepe, Telsiz tepe, Soğuksu ve Zafanoz sırtları. Kısmen düz ve kısmen de dalgalı durumda olan bu tepeler yer yer çıplak ve yer yer ağaçlarla kaplıdır. Prof.Dr.ardel, Ahmet – Trabzon ve Civarının Morfolojisi üzerine gözlemler, Türk coğrafya Dergisi, 1. yıl 1.Sayıdan ayrı basım, ankara -1943

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir